"ગુજરાતી ગઝલ™"

“વિશ્વ માતૃભાષા દિવસ”ની શુભેચ્છાઓ સાથે

ગુજરાતી ભાષાનું ગૌરવ દર્શાવતી શ્રી ઉમાશંકર જોષીની આ અમર રચના  

જે જન્મતાં આશિષ હેમચન્દ્રની

પામી, વિરાગી જિનસાધુઓએ

જેનાં હિંચોળ્યા મમતાથી પારણાં,

રસપ્રભા ભાલણથી લહી જે

નાચી અભંગે નરસિંહ-મીરાં-

અખા તણે નાદ ચડી ઉમંગે

આયુષ્મતી લાડલી પ્રેમભટ્ટની

દ્રઢાય ગોવર્ધનથી બની જે,

અર્ચેલ કાન્તે, દલપત પુત્રે

તે ગુર્જરી ધન્ય બની ઋતંભરા 

ગાંધીમુખે વિશ્વમાંગલ્યધાત્રી

                                                                      – ઉમાશંકર જોષી (૧૯૧૧ – ૧૯૮૮)

Filed under: ઉમાશંકર જોશી, કવિતા, ગીત | Tagged: આયુષ્મતી, આશિષ, ઉમાશંકર જોષી, ઋતંભરા, ગુર્જરી ગિરા, જન્મતાં, જિનસાધુઓએ, જે, નાચી અભંગે નરસિંહ-મીરાં-, પામી, વિરાગી, વિશ્વ માતૃભાષા દિવસ, વિશ્વમાંગલ્યધાત્રી, હેમચન્દ્રની | 2 Comments »

ગુજરાતી ગઝલની સફરમાં આજે ૫૦૦ મી પોસ્ટ પબ્લિશ કરતા એક અનોખો આનંદ થઈ રહ્યો છે… વાચકવર્ગ અને મિત્રોનો હમેશા સહકાર મળતો રહ્યો છે એ જ રીતે આપ સૌ જરૂરી સૂચનો અને પ્રતિભાવોથી વાકેફ કરતા રહેશો તો આનંદ થશે. બાકી ગુજરાતી સાહિત્ય તો એક અમર વારસો છે… અહીં તો માત્ર થોડાં છાંટા ઉડાડીને હરખાવાની વાત છે…. આમ તો આપણા સૌના ટેબલ પડેલી કોઈ પર્સનલ ડાયરીના પાના જેવો છે આ બ્લોગ…. કોઈ ટીકા – ટિપ્પણ કાંઈ જ નહીં… માત્ર શબ્દોને માણવાનો અને હૃદયની લાગણીઓને વ્યક્ત કરવાનો આનંદ એટલે www.gujaratigazal.wordpress.com

આજે એક પ્રિય મિત્રની આ ગઝલ

ફેંકી  દીધો  ભારો  જીવા
લ્યો  ગાડું  હંકારો  જીવા

ક્યાંથી આવે આરો જીવા
રોજ  નવો જન્મારો જીવા

ફરી ફરીને એ જ થવાનું
અહીંયા એવો ધારો જીવા

તારા પર વરસાદ પડે તો
ધૂળ   થવાની  ગારો   જીવા

તારા  ખેવટીયા  ના   કોઈ
પોતે   પાર    ઉતારો  જીવા

સાંખીને    સંભાળી    લેજે
દેજે   મા   વર્તારો    જીવા

માથે લઈને ક્યાં લગ ફરશું ?
મૂકો  બધો   પથારો    જીવા

– મિલિન્દ ગઢવી (‘શબ્દસર’ ડિસે. ૨૦૧૦)

Filed under: ગઝલ, પ્રાર્થના, મિલિન્દ ગઢવી | Tagged: ક્યાં લગ, ગઝલ, ગમતી, ગુજરાતી ગઝલ, ડાયરી, પથારો, ફેંકી દીધો, ફેંકી દીધો ભારો જીવા, ભારો, મિલિન્દ ગઢવી, રચનાઓ, વર્તારો, શબ્દો, સફર, ૫૦૦ મી પોસ્ટ | 10 Comments »

ધારું  તો  હું શ્વાસ ઉપર ‘હે રામ’  લખી દઉં,
પરપોટાનું   ચપટીમાં   અંજામ  લખી   દઉં.

ને  બંધ બેસતા  શબ્દ વિષે  જો   કોઈ  પૂછે,
કાતિલના ખાનામાં ખુદનું નામ લખી દઉં.

કલમ   મહીં   મેં   કેફ   ભર્યો  છે  ઘૂંટી   ઘૂંટી,
બેપરવા થૈ   જાત પરે  બેફામ  લખી   દઉં.

નામ થવાની   આખી ઘટના મોઘમ રાખું,
બદનામીની  વાતો   બે મુદ્દામ   લખી  દઉં.

જ્યારે   ત્યારે    કહેવાના   કે   ઘર   મારું  છે,
સોનાની આ   લંકા લો અભરામ લખી દઉં.

કાગળ પર તો આજ  સુધી મેં ખૂબ  લખ્યું,
ઊભે મારગ પગલાંનો પયગામ લખી દઉં.

ખોવાયેલી     ખૂશ્બુથી     મેળાપ     કરાવો,
રાજીપામાં   આખેઆખું   ગામ   લખી   દઉં.

                                     – કિશોર જીકાદરા (ગાંધીનગર)

Filed under: કવિ/કવિયત્રી, કિશોર જીકાદરા, ગઝલ, ગુજરાતી શાયરી | Tagged: આખેઆખું, કરાવો, કલમ, કિશોર જીકાદરા (ગાંધીનગર), કેફ, ખૂશ્બુથી, ખોવાયેલી, ગામ, ઘૂંટી, છે, ધારું તો હું શ્વાસ ઉપર ‘હે રામ’ લખી દઉં, બદનામીની, ભર્યો, મહીં, મુદ્દામ, મેં, મેળાપ, રાજીપામાં, વાતો | 10 Comments »

ઝાડ એના પાંદડાંને પૂછે છે- કેમ ?
તું મારું નથી એવો શા માટે પડ્યો તને વ્હેમ?
પાંદડાએ પૂછ્યુ કે, મારું નામ પાન છે
તો શા માટે તારું નામ ઝાડ છે?
શા માટે તારી ને મારી વચ્ચાળ
આમ ડાળી ને ડાળખાંની આડ છે?
ઝાડવું કહે કે તારી વહાલુડી લીલપને સાચવું છું, આવડે છે એમ!
પાંદડું કહે કે, મારે અડવું આકાશને
ને તું મને શા માટે બાંધતું ?
ઝાડવું કહે કે, એ તો ધરતીનું વ્હાલ છે…
જે સૌ સાથે આપણને સાંધતું
તૂટવાનો અર્થ તને અડકે નહીં , તોડે નહીં, એને હું કહું મારો પ્રેમ !

                                                –  રમેશ પારેખ

Filed under: ગીત, રમેશ પારેખ | Tagged: ઝાડ એના પાંદડાંને પૂછે, તારી ને મારી વાત, રમેશ પારેખ, રસ્તાની જેમ | 4 Comments »

સામે રહો નહીં તો સપનામાં આવશો
નક્કી નહીં કે કેવી ઘટનામાં આવશો

જળનું ટીપું હશો તો ઝરણામાં આવશો
ને જો નદી થશો તો દરિયામાં આવશો

ચારે તરફ તમોને જોયા કરું છતાં
ક્યારે કહી દો મારી દુનિયામાં આવશો

ચીતરેલાં ક્યાંય એમાં હોતાં નથી જ ઘર
અફસોસ કે નગરના નકશામાં આવશો

પહેલી પસંદગી છો તો એ મુજબ રહો 
બહુ દુ:ખ થશે તમે જો અથવામાં આવશો.

– ભરત વિંઝુડા

Filed under: ગઝલ, ભરત વિંઝુડા | Tagged: અથવામાં, આવશો, ગઝલ, ઘટના, ચીતરેલાં, ઝરણામાં, ટીપું, દરિયા, ભરત વિંઝુડા, સપનામાં | 3 Comments »

શબ્દોમાં ક્યાં સમાય છે તારી ને મારી વાત ?
અર્થોમાં ક્યાં ચણાય છે તારી ને મારી વાત

છલકાતી ચાંદનીમાં ઉતારી બધાં વસન,
ચંચળ બનીને ન્હાય છે તારી ને મારી વાત.

અવકાશમાં નિ:શ્વાસ બનીને ઘૂમી ઘૂમી-
એકાંતમાં પછડાય છે તારી ને મારી વાત.

આવી અતીતની આંગળી પકડીને આંખમાં
આંસુ મહીં ભીંજાય છે તારી ને મારી વાત.

રણ ખાલી-ખાલી આભ તળે એકલું નથી,
થઇ થઇ તરસ વિંઝાય છે તારી ને મારી વાત.

એની અવર-જવર છતાં ઉંબર નહીં ઘસાય ?
આવે ને પાછી જાય છે તારી ને મારી વાત.

રસ્તાની જેમ કાળ ખૂટે ક્યાં કે બેસીએ !
સપનાંનો ભાર થાય છે તારી ને મારી વાત.

                                                       – રમેશ પારેખ

Filed under: ગઝલ, રમેશ પારેખ | Tagged: તારી ને મારી વાત, રમેશ પારેખ, રસ્તાની જેમ | 8 Comments »

મારા અંતરની વેદના જોવા 
        જરીક ! શ્યામ રાધે બનો.
મૂકી મુરલીને આંસુ લ્હોવા
        ઘડીક ક્ હાન ! રાધે બનો.

પેલા માલમુકુટ બાજુ મૂકો
        આ વેશ ધરી રાધે બનો.
રંગચૂંદડીને વેસર ઝૂકો 
        મોહનપ્યાસી રાધે બનો.

બધું ધારો તોયે નહીં પામો
        હૈયું મારું, રાધે બનો.
શ્રમ સઘળો જશે નક્કામો
        છતાંય, જરા રાધે બનો.

મને મોહનસ્વરૂપ જરી દૈને 
        પ્રીતમ ! તમે રાધે બનો.
ઘડીભરનો આ ખેલ લઈને
        રાધે-શ્યામ રાધે બનો.

            –  પિનાકીન ત્રિવેદી

Filed under: કવિ/કવિયત્રી, કવિતા, ગીત, પિનાકીન ત્રિવેદી | Tagged: અંતરની, આંસુ, કવિતા, ગીત, ગુજરાતી, જરી, જરીક, જશે, જોવા, દૈને, નક્કામો, પિનાકીન ત્રિવેદી, મને, મારા, મુરલીને, મૂકી, મોહનપ્યાસી, મોહનસ્વરૂપ, રાધે બનો, લ્હોવા, વેદના, શ્યામ, શ્રમ, સઘળો | 5 Comments »

તે પંખીની ઉપર પથરો ફેકતાં ફેકી દીધો,
છૂટયો તે ને અરરર! પડી ફાળ હૈયા મહીં તો!
રે રે! લાગ્યો દિલ પર અને શ્વાસ રૂંધાઇ જાતાં
નીચે આવ્યું તરુ ઉપરથી પાંખ ઢીલી થતાંમાં.

મેં પાળ્યું તે તરફડી મરે હસ્ત મ્હારા જ-થી આ,
પાણી છાંટયું દિલ ધડકતે ત્હોય ઊઠી શક્યું ના;
ક્યાંથી ઊઠે? જ્ખમ દિલનો ક્રૂર હસ્તે કરેલો!
ક્યાંથી ઊઠે! હ્રદય કુમળું છેક તેનું અહોહો!

આહા! કિન્તુ કળ ઊતરી ને આંખ તો ઊધડી એ,
મ્રૂત્યુ થાશે? જીવ ઊગરશે? કોણ જાણી શકે એ?
જીવ્યું, આહા! મધુર ગમતાં ગીત ગાવા ફરીને,
આ વાડીનાં મધુર ફલને ચાખવાને ફરીને.

રે રે! કિન્તુ ફરી કદી હવે પાસ મ્હારી ન આવે,
આવે ત્હોયે ડરી ડરી અને ઇચ્છતું ઊડવાને;
રે રે! શ્રદ્ધા ગત થઇ પછી કોઇ કાળે ન આવે,
લાગ્યા ઘાને વીસરી શકવા કાંઇ સામથ્યૅ ના છે

–સુરસિંહજી તખ્તસિંહજી ગોહીલ (કલાપી)

Filed under: કલાપી | Tagged: "ગઝલ" એટલે..., એક ઘા, સુરસિંહજી તખ્તસિંહજી ગોહીલ (કલાપી) | 10 Comments »

અલ્યા, કાગળ પર ચીતરે છે મોર?
મોરને તો નાનકડું છોકરું યે ચીતરે
હો હિંમત તો ટહુકો તું દોર…

મારામાં રાખી અકબંધ મને ચોરે
તું એવો તે કેવો ઘરફોડું?
છતરીની જેમ મને ઓઢી લે આખી
ને પલળે છે તોય થોડું થોડું

પાણીથી ઠીક, જરા પલળી બતાવ મને
હોય જ્યારે કોરુંધાકોર…

મેલું આકાશ ખૂલે જડબાંની જેમ
જાણે ખાતું બગાસું કોઇ લાંબુ
વાદળાય આમ તો છે કાંઇ નથી બીજું
છે ઠળિયા વિનાના બે’ક જાંબુ

વાદળા કે જાંબુ તો ઢગલો તું ચોરે
જરા આખું આકાશ હવે ચોર…

– રવિન્દ્ર પારેખ

Filed under: કવિ/કવિયત્રી, કવિતા, ગીત, રવિન્દ્ર પારેખ | Tagged: અલ્યા, કાગળ પર, ચીતરે, ચીતરે છે મોર?, છોકરું, તો, નાનકડું, મોરને, રવિન્દ્ર પારેખ, હો હિંમત તો ટહુકો તું દોર | 3 Comments »

ખરી કસોટી હજી પણ થવાની બાકી છે.
હજી વધારે તને ચાહવાની બાકી છે

સતત સ્મરણમાં તને રાખવાની બાકી છે
ને એ રીતે જ ઘડી ભૂલવાની બાકી છે.

ગયા પછી તું ફરી આવવાની બાકી છે
હજી ઘણીયે ક્ષણો જીવવાની બાકી છે.

વધારે એથી સરસ કોઈ હિંચકો ક્યાં છે ?
તું મારા હાથ ઉપર ઝૂલવાની બાકી છે.

અનંત આપણા વચ્ચેની વારતા ચાલી
અને એ કારણે સંભારવાની બાકી છે.

સમાઈ જાઉં છું તારી જ બેઉ આંખોમાં
નહીં તો જાતને દફનાવવાની બાકી છે.

– ભરત વિંઝુડા

Filed under: ગઝલ, ભરત વિંઝુડા | Tagged: કસોટી, ખરી, ગઝલ, ઘણીયે ક્ષણો, ચાહવાની, થવાની, બાકી છે, ભરત વિંઝુડા, સ્મરણમાં, હિંચકો | 9 Comments »